ITEM METADATA RECORD
Title: Worstelen met werkdruk. De ervaring van intensificatie bij leerkrachten in het basisonderwijs.
Other Titles: Struggling with workload. Primary school teachers' experience of intensification.
Authors: Ballet, Katrijn
Issue Date: 28-Apr-2006
Abstract: Worstelen met werkdruk: de ervaring van intensificatie bij leerkrachten in het basisonderwijs Katrijn Ballet Promotor: Prof. dr. Geert Kelchtermans Het lerarenberoep staat steeds meer onder druk: leerkrachten moeten stee ds meer doen, zonder dat de werkcondities van tijd en materiaal in dezel fde mate mee evolueren. Dat leidt tot een ervaring van chronische werkdr uk, of beter tot intensificatie van het lerarenberoep. Met de zogenaamde “intensificatiethesis” leverde Michael Apple (1986) een krachtige aanze t tot een theoretische verklaring voor deze ontwikkeling. Hij stelt dat het werk van leerkrachten steeds meer onder druk komt te staan, vooral d oor de toenemende eisen van de overheid en de verwachtingen vanuit de sa menleving. Dit heeft negatieve gevolgen voor leerkrachten, o.m. “deprofe ssionalisering” en “deskilling”. Ons doctoraatsonderzoek, bestaande uit een systematische literatuurstudie en kwalitatief-interpretatieve gevals studies in Vlaamse basisscholen, bevestigde de intensificatiethesis, maa r resulteerde tegelijk in een verfijning en precisering ervan. In een eerste deel van het onderzoek werd de “intensificatiethesis” verk end. Dit gebeurde door een systematische literatuurstudie over intensifi catie in het lerarenberoep (hoofdstuk 1) en een empirische toetsing van de resultaten van deze literatuurstudie in een eerste gevalsstudie in ee n Vlaamse basisschool (hoofdstuk 2). Dit leidde tot de conclusie dat de intensificatiethesis verfijnd moet worden om de veranderingen in het ler arenberoep adequaat te duiden. Meer bepaald dient ze verbonden te worden met de notie “professionele ontwikkeling” als een levenslang, gecontext ualiseerd ontwikkelingsproces dat plaatsvindt in voortdurende interactie tussen de individuele leerkracht en de (school)context. Dit leverde ons een voorlopig kader op om de ‘ervaring van intensificatie’ te begrijpen . Dit voorlopige kader werd in een tweede deel empirisch getoetst in drie gevalsstudies van Vlaamse basisscholen. Om zicht te krijgen op het compl exe proces van de ervaring van intensificatie opteerden we voor een inte rpretatief-kwalitatieve onderzoeksmethodologie (hoofdstuk 3). We kozen v oor een “multiple case-study design”, waarbij een basisschool telkens ee n onderzoekseenheid vormde. De dataverzameling gebeurde via complementai re onderzoeksmethodes: semi-gestructureerde interviews, observaties en d ocumentanalyse. De dataverwerking vond plaats volgens de procedures van (getrapte) interpretatieve analyse. De gevalsstudies resulteerden in een gecontextualiseerde analyse van elke individuele school waarin het voor tdurende samenspel tussen de leerkracht, de schoolorganisatorische werkc ondities en de eisen die ten aanzien van scholen en leerkrachten gesteld worden, ontrafeld werd (hoofdstuk 4, 5 en 6). Een vergelijkende analyse van de scholen liet ons bovendien toe de ‘ervaring van intensificatie’ conceptueel scherper te duiden en zo bij te dragen aan de verdere theori evorming (hoofdstuk 7). Meer bepaald kwamen we tot drie verfijningen. De eerste verfijning van de oorspronkelijke intensificatiethesis betreft de vaststelling dat de ervaring van intensificatie niet enkel tot stand komt door het optreden van de verwachtingen van de overheid of vanuit d e samenleving, maar dat leerkrachten geconfronteerd worden met een veelh eid van potentiële bronnen voor deze ervaring. Ze ervaren vele externe b ronnen ‘als gezagsvolle oproep’ tot verandering door derden: overheid, m aatschappelijke ontwikkelingen, maar ook plaatselijke organisaties en ou ders. Deze oproepen tot verandering kunnen echter ook komen van (structu rele en culturele) processen binnen de school of van de persoonlijke opv attingen van de leerkrachten zelf. De tweede verfijning stelt dat de impact van oproepen tot verandering ge enszins eenduidig en rechtstreeks werkt, maar gemedieerd wordt door proc essen van betekenisgeving en onderhandeling. Leerkrachten filteren oproe pen tot verandering door er betekenis aan te geven vanuit hun persoonlij ke opvattingen en perspectieven. Door deze verschillende interpretatiepr ocessen hebben niet alle oproepen voor alle leerkrachten dezelfde beteke nis. Daarnaast laat ook de school als organisatie allerlei marges voor o nderhandeling en aanpassing. In ons onderzoek bleken vooral een ‘working consensus’, collegiale relaties tussen teamleden en het optreden van de schoolleider mediërend te functioneren ten aanzien van de oproepen tot verandering. De derde verfijning stelt dat de impact van intensificatie gedifferentie erd gedacht moet worden. Daarenboven zijn leerkrachten niet zo passief a ls door de originele intensificatiethesis gesuggereerd wordt. Ze reagere n immers vaak creatief en proactief op de eisen en verwachtingen die op hen afkomen. Dit verklaart mede de vaak complexe en contradictorische an twoorden van leerkrachten op veranderingen. Kenmerkend voor deze ervaring van intensificatie is dat het professionee l zelfverstaan van de leerkracht ter discussie komt te staan: ‘ben ik (n og) een goede leerkracht?’ Een belangrijk criterium voor dit gevoel van competentie is het ‘recht kunnen doen aan leerlingen’, zowel op vlak van welbevinden als leerbehoeften. Omdat ze de noden van leerlingen betreff en, krijgen veel oproepen tot verandering voor de leerkrachten een moree l dwingend karakter en kunnen ze niet genegeerd worden. Niet ingaan op d e oproepen tot verandering wordt ervaren als het tekort schieten tegenov er de leerlingen, met het risico de sociale erkenning als competente lee rkracht te verliezen. Deze ervaring laat de leerkrachten emotioneel niet onverschillig. Leerkrachten ontwikkelen dan ook copingstrategieën om om te gaan met de oproepen om hun (sociale) erkenning als bekwame leerkrac ht en collega niet te verliezen. Met dit onderzoek dragen we bij aan de theorievorming over professionele ontwikkeling van leraren en meer bepaald over de voortdurende en comple xe interactie tussen de veranderende context, de betekenisgeving door de betrokkenen en mediërende rol van de schoolorganisatorische kenmerken.
URI: 
Publication status: published
KU Leuven publication type: TH
Appears in Collections:Faculty of Psychology and Educational Sciences @ Kulak – miscellaneous
Teacher Training, Faculty of Psychology and Educational Sciences (-)
Education and Training

Files in This Item:
File Description Status SizeFormat
doctKatrijnBallet-DEF9maartsecure.pdf Published 1268KbAdobe PDFView/Open

These files are only available to some KU Leuven staff members

 


All items in Lirias are protected by copyright, with all rights reserved.