ITEM METADATA RECORD
Title: Straddling the Iron Curtain? Migrants' War Memories
Authors: Venken, Machteld
Issue Date: 19-Dec-2008
Abstract: Straddling the Iron Curtain? Migrants’ War Memories Machteld VENKEN De doctoraatsverhandeling plaats de betekenisgeving van de oorlogservari ngen van migranten tijdens hun vestigingsproces centraal. Niet alleen de oorlogservaringen zelf, maar ook de veranderende posities van migranten in hun thuis- en gastsamenleving, bepalen hoe zij hun oorlog herinnerde n. Hoe vinden migranten een plaats in of worden uitgesloten van de publi eke oorlogsherinnering in hun thuis- en gastsamenleving? Het antwoord op deze vraag levert nieuwe inzichten op voor onderzoek over de herinnerin g aan de Tweede Wereldoorlog, over Oost-West relaties tijdens de Koude O orlog en over migratiegeschiedenis. Ik vertrek vanuit de marginale positie van migranten in de publieke oorl ogsherinnering van zowel thuis- als gastsamenleving om zowel de interact ie van dominante en gedomineerde oorlogsstemmen als de gevolgen van deze interactie voor groepsvorming en groepsherinneringen onder migranten te analyseren. Zo kan ik nagaan wanneer en hoe groepsvorming zich voordoet en groepsherinneringen hun uitdrukking vinden. Twee migrantenstromen die België binnenvloeiden in de nasleep van de Twe ede Wereldoorlog staan centraal: ca. 350 gewezen geallieerde soldaten va n Polen en ca. 4000 gewezen Ostarbeiterinnen van de Sovjet-Unie. Het mer endeel van deze soldaten streed in de Eerste Poolse Pantserdivisie voor de bevrijding van België in september 1944 en huwde later met een Vlaams e jonge vrouw. Ostarbeiterinnen werden vanuit de Sovjet-Unie gedeporteer d naar het Derde Rijk en er verplicht tewerkgesteld. Sommigen leerden Be lgische mannen kennen, verhuisden samen met hen naar België na de bevrij ding en huwden eveneens. De betekenisgeving aan oorlogservaringen van geallieerde soldaten van Po len en Ostarbeiterinnen verschilt aanzienlijk. Geallieerde soldaten van Polen waren geprivilegieerde nieuwkomers en groeiden doorheen de jaren u it tot een dominante oorlogsstem in de Belgische publieke oorlogsherinne ring, voornamelijk dankzij de ondersteuning van dominante transnationale en Belgische oorlogsstemmen. Ostarbeiterinnen ontgroeiden hun marginale positie niet, maar werden toch gemobiliseerd door een dominante Moskous e oorlogsstem precies om hun eigen oorlogsherinnering te verhinderen, aa ngezien die de manier waarop de Tweede Wereldoorlog in de Sovjet-Unie of ficieel herdacht werd kon bezoedelen. Deze verschillen hebben te maken m et de vooraanstaande plaats voor mannen in publieke oorlogsherinnering e n de Koude Oorlogscontext, die soldaten en Ostarbeiterinnen construeerde tot politieke opponenten, resp. ‘slachtoffers van het communisme’ en ‘c ommunisten’. Ook de manier waarop geallieerde soldaten van Polen en Ostarbeiterinnen in groep hun oorlogservaringen herinnerden in de publieke sfeer, verschi lt. De geallieerde soldaten deden dat bijvoorbeeld op het Pools militair kerkhof van Lommel, waar hun strijdmakkers die tijdens de bevrijding va n België stierven begraven liggen. De Ostarbeiterinnen traden op met hun koor en zongen weliswaar Sovjet propagandaliederen, maar voegden aan de ze liederen door performatieve hulpmiddelen in stilzwijgen een betekenis toe die de officiële Sovjetse oorlogsherinnering verwierp. Zo ontwierpe n ze voor zichzelf een eigen oorlogsherinnering. Groepsbeleving blijkt ook cruciaal voor betekenisgeving aan moeilijke oo rlogservaringen. Het engagement van een migrantenorganisatie van geallie erde soldaten van Polen in de erkenning van hun oorlogstrauma door de Be lgische staat stelt vandaag leden in staat over hun moeilijke oorlogserv aringen te praten. De organisatie van Ostarbeiterinnen liet dergelijk en gagement na, maar zorgde er wel voor dat Ostarbeiterinnen die omwille va n moeilijke oorlogservaringen geen kinderen konden krijgen met de kinder en van moeders-Ostarbeiterinnen konden spelen. Na de val van het communisme verandert de betekenisgeving aan oorlogserv aringen binnen beide migrantenstromen aanzienlijk. De geallieerde soldat en van Polen voegden zich bij een organisatie van nieuw gearriveerde Pol en, ‘etnische’ zielsverwanten die de inzet van de soldaten voor de ‘vred e van Europa’ kunnen uitdragen wanneer zij gestorven zullen zijn. Ostarb eiterinnen wisselden propagandaliederen in voor folklore en treden nu op als ‘de Russische Buena Vista Social Club’. De nieuwe geopolitieke cont ext buigt de politieke scheidingslijnen in de samenleving van de Koude O orlog om tot etnische scheidingslijnen.
Description: Diss. doct. Geschiedenis
Table of Contents: A note 5
My word of thanks 6
Table of contents 9
List of abbreviations 11
Introduction: Straddling the Iron Curtain? Migrants’ War Memories 13
Ethnicity Forever and Ethnification 15
The Rise of Memory 16
History and Memory 20
Agencies of war memory articulation 21
Arenas of war memory articulation 26
Memory and Performance 30
Memory and Trauma 32
Outline of the dissertation 32
Methodology 33
Data gathering 34
The interviewees and me: Masha nasha 37
Language 37
Data analysis 38
Chapter 1: Two Migration Streams: Allied Soldiers from Poland and Ostarbeiterinnen 40
Nation, Gender and Citizenship 40
Arriving: Allied soldiers from Poland 42
Arriving: Ostarbeiterinnen 47
Settling: Former Allied soldiers from Poland 55
Settling: Former Ostarbeiterinnen 58
Conclusion 59
Part 1: Constructing Group Memories 62
Chapter 2: ‘On the battlefield there is a difference with after the war’ 62
1947-1956 63
1956-1969 68
1976-1989 76
1989-2008 80
Conclusion 83
Chapter 3: ‘For many of my girlfriends, the war is not history, but biography!’ 85
1945-1956 86
1956-1991 90
1991-2008 103
Conclusion 106
A comparison 107
Part 2: Performing Group Memories 109
Chapter 4: ‘Was there only a cross in the cemetery?’ 109
Creating an arena of war memory articulation 110
Symbolizing narratives on war memory 116
Mobilizing former division soldiers 117
A shift of players in the arena of Lommel 124
A Europeanised narrative on war memory 126
Conclusion 127
Chapter 5: ‘Let’s sing, let’s sing, for Soviet authority we’ll die’ 129
Compiling a canon of songs 129
Singing practices 133
Linguistic barriers 138
Cultural barriers 141
Our Buena Vista Social Club 148
Conclusion 150
A comparison 152
Part 3: Trauma in Group Memories 154
Chapter 6: ‘I don’t SPEAK about it, I don’t WANT about it speak and I didn’t HAVE TO speak about it!’ 154
War Experiences, Memories and the Body 154
The Construction of War Trauma 155
Former Allied soldiers from Poland 158
Former Ostarbeiterinnen 163
Conclusion 169
Conclusion 171
Appendix 1: ‘LENIN│NINEL’ 177
Appendix 2: Song lyrics 179
List of References 185
Publication status: published
KU Leuven publication type: TH
Appears in Collections:Modernity & Society 1800-2000, Leuven

Files in This Item:
File Description Status SizeFormat
PhD 31.10.2008.doc.pdf Published 3160KbAdobe PDFView/Open Request a copy

These files are only available to some KU Leuven Association staff members

 




All items in Lirias are protected by copyright, with all rights reserved.