ITEM METADATA RECORD
Title: Waar is François (Hollande)?
Authors: Hooghe, Marc
Issue Date: 22-Mar-2014
Series Title: De Standaard pages:41
Abstract: De gemeenteraadsverkiezingen die morgen in Frankrijk worden gehouden, worden echte lokale verkiezingen: de nationale kopstukken laten zich niet zien. Een dergelijk ‘franchise-model’ zorgt er voor dat politieke partijen ook woelige tijden kunnen overleven.
Iedereen kent wel het spelletje « Waar is Wally ? », waar je een figuurtje moet zoeken midden in het drukke stadsgewoel. In Parijs is de variant tegenwoordig eerder: “Waar is François Hollande?”. De Franse president slaagt er inderdaad wonderwel in zichzelf onzichtbaar te maken. Hij is grotendeels afwezig in het hele debat over Oekraïne, waar hij Merkel en Van Rompuy voor Europa de kolen uit het vuur laat halen. Maar hij is vooral ook afwezig in de binnenlandse politiek, ondanks het feit dat er zondag uiterst belangrijke lokale verkiezingen op de agenda staan. Dat is een bewuste strategie: de president heeft zichzelf zo onpopulair gemaakt dat de lokale mandatarissen van zijn partij niet samen met hem gezien willen worden. Dat leidt tot merkwaardige beelden. In Rijsel voert de socialistische burgemeester Martine Aubry campagne met felblauwe affiches. Elke verwijzing naar het socialisme of naar haar partij ontbreekt. De kiezer wordt duidelijk geacht op de persoon te stemmen – niet op de partij.
De lokale verkiezingen van zondag komen op een bijzonder slecht tijdstip voor de Franse regering, die momenteel alle diepterecords breekt inzake het vertrouwen van de Franse bevolking. Door volledig te vertrouwen op de sterkte van de lokale kandidaten, en de partij-aanhorigheid onzichtbaar te maken, hoopt de Parti Socialiste de schade te beperken. De partij kan ook wel tegen een stootje omdat in 2008 net het omgekeerde gebeurde. Ook toen had president Sarkozy te maken met tegenvallende waarderingscijfers, met als gevolg dat er in heel wat steden voor het eerst een socialistische meerderheid werd verkozen. Die steden zullen nu allicht weer verloren gaan voor links, maar de traditionele bolwerken blijven wel stevig overeind.

Lokale democratie
We zien dus een sterke gelijkenis tussen wat er woensdag in Nederland is gebeurd, en wat er morgen in Frankrijk zal gebeuren. In beide gevallen hebben de kiezers de lokale verkiezingen gebruikt om de regeringspartijen af te straffen, maar vreemd genoeg zijn het niet de nationale oppositiepartijen die hiervan profiteren, maar wel de lokale lijsten en mandatarissen. Het gemeentelijke niveau treedt dus opnieuw op de voorgrond, en kiezers laten zich leiden door lokale overwegingen. Dat is een breuk met de trend van de afgelopen decennia. Vijftig jaar geleden werden de meeste gemeenten in ons land nog bestuurd door een plaatselijke partij ‘Gemeentebelangen’ of iets dergelijks. Sindsdien hebben de politieke partijen heel erg hun best gedaan om die lokale diversiteit af te remmen, en ervoor te zorgen dat de nationale partijen overal zichtbaar aanwezig waren. De gemeentepolitiek werd onder voogdij van de nationale partijbureaus geplaatst.
Die politieke partijen hebben de afgelopen jaren echter heel veel vertrouwen verloren onder de bevolking, en er is nu terug een trend om terug te keren naar lokale lijsten en lokale kandidaten. Stadslijsten, of lijsten rond een sterke burgemeestersfiguur zijn daarbij al lang geen uitzonderingen meer. Politieke partij plooien zich daardoor terug op hun nationale functie, en de gemeenten kunnen meer en meer hun eigen politiek profiel bewaren.

Franchise-partijen

Dat wil echter niet zeggen dat de rol van de politieke partijen is uitgespeeld. Partijen krijgen meer en meer het verwijt dat ze zich niet langer laten leiden door zuivere ideologische overwegingen, maar dat ze pure commerciële firma’s zijn geworden, die vooral bekommerd zijn om hun marktaandeel. Als ze inzien dat hun nationale ‘merk’ geen voordelen meer biedt, dan zijn ze niet te beroerd om het lokale werk over te laten aan een plaatselijke franchise-nemer, net zoals grote supermarktketens dat plegen te doen. De franchisenemer kan dan verder bouwen op plaatselijke kennis en veel enthousiasme, maar profiteert uiteindelijk wel mee van de sterkte van de nationale organisatie. Politieke partijen worden daardoor nog meer een soort bedrijf, dat diverse producten in diverse formaten aanbiedt, afhankelijk van het publiek waartoe ze zich richten. De lokale franchisenemer kan uiteraard wel eigen accenten leggen, maar zal binnen de nationale partijlijnen moeten blijven kleuren. Een dergelijk franchisemodel is ideaal voor partijen, omdat het belet dat wantrouwen op het ene niveau ook de score op andere beleidsniveaus aantast. De organisatie van politieke partijen blijkt dus nog maar eens flexibel genoeg om het hoofd te bieden aan maatschappelijke veranderingen. Als we het model verder trekken naar de toekomst, dan heeft dat ook gevolgen voor de Belgische politiek. De zesde staatshervorming zal er voor zorgen dat de gewesten en gemeenschappen veel meer bevoegdheden krijgen. De logica hiervan zou zijn dat de politieke partijen ook andere accenten leggen. De Vlaamse christen-democraten hoeven dan niet noodzakelijk precies dezelfde standpunten te verdedigen als de federale christen-democraten, laat staan de lokale CD&V-afdelingen. Dat zou tegelijk leiden tot een meer coherente federale staatsstructuur dan het huidige systeem waarbij politici naar believen verschuiven van het ene naar het andere niveau.
ISSN: 0779-3847
Publication status: published
KU Leuven publication type: WP
Appears in Collections:Centre for Political Research

Files in This Item:
File Description Status SizeFormat
waar is Fran├žois.pdf Published 1222KbAdobe PDFView/Open

 


All items in Lirias are protected by copyright, with all rights reserved.