ITEM METADATA RECORD
Title: Wondermiddelen in het onderwijs bestaan niet (opiniestuk 25 maart)
Authors: De Fraine, Bieke
Van Damme, Jan
Verschueren, Karine
Van Landeghem, Georges
Verachtert, Pieter
Gielen, Sarah
D'Haenens, Ellen
Knipprath, Heidi
Verhaeghe, Jean-Pierre
Boonen, Tinneke
Struyven, Katrien
Leflot, Geertje
Debilde, Jerissa
Van Nijlen, Daniël
Willem, Lien
Issue Date: 25-Mar-2009
Series Title: De Standaard
Abstract: In De Standaard van 24 maart klagen twee leraressen klassieke talen aan dat sommige inspectieleden tijdens een doorlichting scholen onder druk zetten om een bepaalde onderwijsmethode te volgen. Dat is ten eerste strijdig met de vrijheid van onderwijs en ten tweede zijn er vaak onvoldoende bewijzen dat deze methodes wel gunstig zijn voor de leerlingen.

In de discussie over de beste vormgeving van ons onderwijs, pleiten wij ervoor om in de eerste plaats te kijken naar 'wat werkt in het onderwijs'. Op dit moment is het nog altijd zo dat heel wat onderwijsvernieuwingen ingevoerd worden zonder dat hun werkzaamheid onderzocht, laat staan bewezen is. Als er een nieuw geneesmiddel op de markt komt, vindt iedereen het vanzelfsprekend dat het eerst uitvoerig getest wordt op zijn doeltreffendheid en op mogelijke neveneffecten. De volksgezondheid mag immers niet in gevaar gebracht worden. Als het echter gaat om de vorming en opvoeding van onze kinderen, dan staan we toe dat allerlei goeroes hun wonderbaarlijke onderwijsmethoden op grote schaal verkopen. En nee, het gaat hier niet om kwakzalvers die munt willen slaan uit de goedgelovigheid van leraren en directies. Het zijn eerder charismatische mensen en groepen die ervan overtuigd zijn dat hun ideeën het onderwijs zullen redden. Leraren en beleidsmakers zijn inderdaad vaak op zoek naar wondermiddelen. Helaas bestaan er geen mirakeloplossingen voor de vele problemen in het onderwijzen en opvoeden van kinderen en jongeren.

Onze noorderburen zijn alvast van plan om niet langer zo maar mee te gaan met de nieuwste trends in het onderwijslandschap. Het onderwijs in Nederland heeft de voorbije twintig jaar enorm veel onderwijshervormingen meegemaakt, waarvan het 'rapport Dijsselbloem' nu aangeeft dat ze vaak halsoverkop werden geïmplementeerd zonder dat hun deugdelijkheid eerst werd bewezen. Vernieuwingen werden van bovenuit opgelegd, zonder inspraak van leraren. Die overhaaste en vaak radicale vernieuwingen hebben het Nederlandse onderwijs meer kwaad dan goed gedaan. Sommigen beweren dat het in Vlaanderen allemaal niet zo'n vaart liep omdat onze leraren zich niet zo makkelijk laten inpakken. De Vlaamse leraren beschikken over het gezonde verstand om niet op elke vernieuwingskar te springen die voorbij rijdt.

Toch willen we hier zeker niet tegen elke vorm van vernieuwing of verandering pleiten. Wel integendeel: we dromen van een eigentijds onderwijs waarin kinderen en jongeren de bagage meekrijgen die ze nodig hebben om te functioneren in de samenleving van morgen. Zo'n onderwijs realiseren kan echter alleen mits degelijk onderbouwde en geleidelijke onderwijsvernieuwingen.

Om die reden moeten we onderzoeken welke onderwijsmethoden het meest gunstige effect hebben op de prestaties en motivatie van elke leerling. En dat is zowel een taak voor onderwijsonderzoekers als voor leraren. Volgens de Amerikaanse onderwijskundige Stephen Raudenbush (die vandaag een eredoctoraat krijgt van de KU Leuven), moet er meer experimenteel onderwijsonderzoek gebeuren om verschillende onderwijsmethoden te vergelijken, net zoals verschillende geneeskundige behandelingen grondig onderzocht worden.

Toch mag niet alle heil verwacht worden van de kennis en inzichten die aan universiteiten en hogescholen ontwikkeld worden. Onderwijsdeskundigen krijgen vaak het verwijt dat ze 'geen krijt aan de vingers hebben'. De vertaalslag van onderzoek naar praktijk blijft inderdaad een moeilijke hindernis. Onze studies leveren geen hapklare tips en praktijkadviezen. En dat is maar goed ook. Leren en onderwijzen zijn een zeer complex gebeuren waarbij onderzoekers onmogelijk alle beïnvloedende factoren mee in rekening kunnen nemen. En wat effectief is voor de ene leerling, is daarom niet vanzelfsprekend ook effectief voor de andere. En een aanpak die werkt voor school X heeft niet noodzakelijk hetzelfde gunstige effect in school Y. Dat is ook zo bij de werking van medicijnen. Eenzelfde medicijn kan bijwerkingen veroorzaken bij de ene persoon, maar niet bij de andere. En voor twee personen met dezelfde ziekte kan de dokter in het ene geval medicijn A voorschrijven, terwijl voor de andere persoon medicijn B te verkiezen is.

Onderzoekers proberen daarom zoveel mogelijk leerlingkenmerken (geslacht, leeftijd, thuismilieu, …) en schoolkenmerken (onderwijsniveau, schoolcultuur) op te nemen in hun studie. Mee daarom bevatten onderzoeksrapporten vaak zeer genuanceerde conclusies. Algemene, kant-en-klare recepten voor onderwijsverbetering zijn dus onmogelijk. Onderzoekers kunnen wel gegevens verzamelen, inzichten aanreiken en mee nadenken over de toekomst van ons onderwijs.

Het voorgaande impliceert dat het eveneens belangrijk is dat leraren met een kritische en onderzoekende houding voor de klas staan. In de hedendaagse lerarenopleidingen wordt daar alvast sterk de nadruk op gelegd. Er wordt van leraren verwacht dat ze reflecteren over hun eigen lesgeven, en dat ze voortdurend blijven bijleren. We zijn ook van mening dat leraren, directeurs en pedagogisch begeleiders beter getraind moeten worden om het kaf van het koren te scheiden. Zij zouden in staat moeten zijn om het onderscheid te maken tussen de literatuur vol tips en adviezen die niet gestoeld zijn op wetenschappelijk onderzoek enerzijds en de wetenschappelijk onderbouwde literatuur anderzijds. Natuurlijk vraagt het een extra inspanning om onderzoeksrapporten te lezen en te interpreteren.

Kortom: we pleiten hier ondoordachte en overhaaste vernieuwingen en vóór meer onderzoek naar 'wat werkt' in het onderwijs, met een kruisbestuiving tussen kennis en ervaring van leraren en onderzoekers.
ISSN: 0779-3847
Publication status: published
KU Leuven publication type: WP
Appears in Collections:Educational Effectiveness and Evaluation
School Psychology and Child and Adolescent Development
Faculty of Psychology and Educational Sciences, Campus Kulak Kortrijk – miscellaneous
Research Group Education and Lifelong Learning

Files in This Item:

There are no files associated with this item.

Request a copy

 




All items in Lirias are protected by copyright, with all rights reserved.