ITEM METADATA RECORD
Title: Rechtshandhaving en medische beroepsuitoefening. Evaluatie van de sociaal- en tuchtrechtelijke handhaving betreffende de individuele gezondheidszorgverstrekking
Other Titles: Law enforcement and the medical profession. Evaluation of administrative and disciplinary enforcement measures of health care delivery.
Authors: Ankaert, Eveline
Issue Date: 28-Feb-2012
Abstract: Wet- en regelgeving, (beroeps)normen en beleid komen vaak tot stand ter bescherming van kwetsbare publieke en private belangen zoals het leefmilieu, de volksgezondheid, de veiligheid, de privacy en het welzijn van bepaalde (sociale) groepen. Door wetten op te stellen, regelgeving uit te vaardigen en beleid op te maken wordt aldus de creatie van een veilige, gezonde en rechtvaardige maatschappij beoogd. Gedragsregels zijn als het ware conditiones sine qua non voor het scheppen van orde in en het functioneren van de samenleving. Wet- en regelgeving, normen, beleid en beslissingen hebben echter pas effect wanneer zij in de praktijk worden nageleefd, uitgevoerd en gehandhaafd. Zoniet blijven zij dode letter. Handhaving dient aldus te gebeuren omwille van de geloofwaardigheid en legitimiteit van regels, de democratische rechtsverwezenlijking, de bescherming van kwetsbare (openbare en private) belangen, de maatschappelijke cohesie en de verwezenlijking van de achterliggende doelen die normgeving beoogt. De praktijk toont aan dat artsen soms - al dan niet uit onwetendheid of te kwader trouw - methodes aanwenden of handelingen stellen waardoor zij zich ten onrechte gelden toeëigenen van de verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (GVU-verzekering) en/of de deontologische principes van het beroep schenden en/of strafrechtelijke misdrijven plegen. Medisch disfunctioneren kan schade van uiteenlopende aard berokkenen. Door niet (conform de wet) uitgevoerde verstrekkingen aan te rekenen, door overconsumptie, onwettige uitoefening van de geneeskunde of toepassing van wetenschappelijk onverantwoorde behandelingen kan de GVU-verzekering worden benadeeld, de volksgezondheid worden geschaad alsook het artsenberoep worden bezoedeld. Naar aanleiding van dergelijk (beweerd) gebrekkig of frauduleus medisch handelen zijn diverse acties door diverse actoren mogelijk, afzonderlijk dan wel in samenloop. Traditioneel is het toezicht op de medische beroepsuitoefening in handen van de orde van geneesheren. Professionele normen als de eer, de bescheidenheid, de eerlijkheid en de waardigheid van het medisch beroep zijn het richtsnoer bij de tuchtrechtelijke handhaving. Teneinde sociale fraude, als oorzaak van minder ontvangsten en meer uitgaven, te bestrijden, staat ook de overheid - nl. de dienst voor geneeskundige evaluatie en controle bij het rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering - in voor de controle van ‘disfunctioneringen in de uitoefening van de geneeskunde’. In dit onderzoek staat derhalve de medische beroepsuitoefening door artsen vanuit het perspectief van de tuchtrechtelijke en de sociaalrechtelijke handhaving centraal. De probleemstelling betreft de vraag naar de juridische behoorlijkheid van de handhaving inzake medisch handelen, meer bepaald: ‘Geven de instanties, betrokken op de tucht- en sociaalrechtelijke handhaving in het domein van de medische beroepsuitoefening, op adequate wijze vorm en inhoud aan behoorlijke handhaving?’. Als uitgangspunt wordt aangenomen dat handhaving in nauwe samenhang moet worden gezien met de algemene beginselen en principes die ten grondslag liggen van de rechtsstaat en met de kwaliteitsvereisten van normgeving. Deze criteria geven in combinatie de juridische contouren aan waarbinnen handhaving behoort te geschieden. Behoorlijke handhaving impliceert een zodanig niveau dat de principes van legaliteit, rechtsgelijkheid, rechtszekerheid, evenredigheid, behoorlijke rechtsbedeling, handhaafbaarheid, transparantie, consistentie en pertinentie worden gewaarborgd. Deze harde kern van criteria wordt de beginselen van behoorlijke handhaving genaamd. Daarnaast geldt dat handhaving een keten van activiteiten impliceert die aantoonbaar en in onderlinge samenhang met elkaar worden uitgevoerd en zijn ingebed in de organisatie van een of meerdere handhavingsinstanties, teneinde naleving van de geldende normgeving te realiseren. Behoorlijke handhaving impliceert dat handhaving de voorkoming én bestrijding van oneigenlijk gebruik en inbreuken voorstaat.Een evaluatie van de huidige tuchtrechtelijke handhaving leert dat deze op nogal wat punten tekortschiet. Sommige beginselen van behoorlijke handhaving worden op vandaag in zekere mate ingevuld, andere zijn veeleer problematisch. Het is aanbevolen dat de orde evolueert naar een ruimere handhavingskijk met meer aandacht voor de preventieve/proactieve handhavingsaspecten, in het bijzonder de uitbouw van een controle-apparaat. Tevens dient werk te worden gemaakt van een bredere invulling van de behoorlijkheidseisen en van de verdere vervaging van de grenzen aan de rechtswaarborgen van de arts als beklaagde in het tuchtproces. De vergroting van de transparantie door meer communicatie, de versteviging van de positie van de klager door middel van een beroepsmogelijkheid en informatie over het verloop van het tuchtproces (weliswaar met respect voor de privacy en rechten van de beklaagde/gesanctioneerde arts), de harmonisering van het tuchtrechtelijk handhavingsbeleid en meer concreet de uniformisering van de tuchtrechtspraak, de afstemming op de gelaagdheid van de gezondheidszorgberoepen en een meer eigentijds medisch tuchtrecht maken de uitdagingen uit voor de toekomst. In de aanpak van een aantal van de vermelde pijnpunten is een rol weggelegd voor de wetgever. Hieruit volgt dat een eerder negatief antwoord dient te worden geformuleerd op de centrale vraagstelling. De huidige sociaalrechtelijke handhaving in het domein van de medische beroepsuitoefening kan, mits een consequente toepassing en blijvende evolutie, juridisch behoorlijk worden genoemd. Ongetwijfeld kan het op een aantal punten nog beter, maar het is allicht niet overdreven te stellen dat de geleverde inspanningen op handhavingsvlak redelijk voorbeeldig te noemen zijn. De DGEC beschikt in de huidige werking over een breed gamma aan (preventieve en repressieve) handhavingsinstrumenten. De zogenaamde ICE-strategie (informatie, communicatie & evaluatie) getuigt van een proactieve handhavingsvisie. Veel wijzigingen hoeven in het bestaande instrumentarium aldus niet te worden aangebracht. Een mogelijk aandachtspunt betreft de rol en de ratio legis van de LA en de KEA. De bevoegdheidsverdeling tussen deze actoren roept vragen op naar de noodzaak en de doelmatigheid ervan. De vraag rijst of het niet pragmatischer en opportuner zou zijn het contentieux te concentreren bij de LA en tegen diens beslissingen een beroepsmogelijkheid te voorzien bij een jurisdictioneel orgaan dat de rechten van verdediging ten volle waarborgt. Daarnaast kan ook de relevantie van de complexe en arbeidsintensieve procedure inzake overconsumptie in vraag worden gesteld. Een bijzondere moeilijkheid ligt in de vermenging van handhavingsbevoegdheden in hoofde van de geneesheren-inspecteurs. Zij oefenen zowel controle- als opsporingsbevoegdheden uit die kunnen uitmonden in een strafvervolging. De afbakening in de taken is niet altijd even gemakkelijk, maar noodzakelijk vanuit rechtsbeschermingsoogpunt. Een en ander maakt dat de optimalisatie van de sociaalrechtelijke handhaving actie van de wetgever vereist.Een globaal antwoord op de centrale onderzoeksvraag luidt aldus positief. Afsluitend wordt nog een aantal algemene aanbevelingen gedaan met betrekking tot de normgeving, de praktijken en actoren, en worden suggesties voor toekomstig onderzoek geformuleerd.
Table of Contents: DEEL I ONDERZOEKSKADER 1

1. SITUERING 5
2. AFBAKENING 11
3. ONDERZOEKSVRAGEN 15
4. METHODOLOGIE 17

4.1. Bronnenonderzoek 17
4.2. Pluridimensioneel onderzoek 17
4.3. Extern rechtsvergelijkend onderzoek 18
4.4. Toetsend onderzoek 19

5. OPBOUW 21
6. RELEVANTIE 23

DEEL II BEGRIPPENKADER 25

1. HANDHAVING 29

1.1. Begripsomschrijving 29
1.2. Handhaving en rechtsbescherming 33
1.3. Handhaving en reguleringsketen 36

2. NIET-NORMCONFORM GEDRAG 37

2.1. Regelnaleving 37
2.2. Vormen van niet-normconform gedrag 38
2.2.1. Oneigenlijk gebruik en misbruik 38
2.2.2. Oneigenlijk gebruik en inbreuk 40
2.2.3. Oneigenlijk gebruik en fraude 41
2.2.4. Conclusie 45
2.3. Relatie tot handhaving 46

3. CONCLUSIES 49

DEEL III HANDHAVINGSKADER 53

1. HANDHAVINGSKETEN 57

1.1. Handhavingsstijlen 57
1.2. Handhavingsschakels 60
1.2.1. Wet- en regelgeving 62
1.2.2. Communicatie 67
1.2.3. Controle 72
1.2.4. Opsporing 74
1.2.5. Afdoening 78
1.3. Evaluatie 79

2. HANDHAVINGSTYPEN 83

2.1. Vier typen 83
2.1.1. Bestuursrechtelijke handhaving 83
2.1.2. Strafrechtelijke handhaving 86
2.1.3. Civielrechtelijke handhaving 88
2.1.4. Tuchtrechtelijke handhaving 89
2.2. Handhavingstypen en medische beroepsuitoefening 90

3. CONCLUSIES 93

DEEL IV TOETSINGSKADER 95

1. HANDHAVING ALS SAMENSPEL VAN BEGINSELEN 99

1.1. Algemene rechtsbeginselen 99
1.2. Beginselen van behoorlijke regelgeving 106


2. BEGINSELEN VAN JURIDISCH BEHOORLIJKE HANDHAVING 109

2.1. Keuze van de toetsingscriteria 109
2.2. Toelichting van de toetsingscriteria 110
2.2.1. Legaliteit 111
2.2.2. Rechtsgelijkheid 112
2.2.3. Rechtszekerheid 113
2.2.4. Evenredigheid 114
2.2.5. Behoorlijke rechtsbedeling 115
2.2.6. Handhaafbaarheid 116
2.2.7. Transparantie 117
2.2.8. Consistentie 118
2.2.9. Pertinentie 119

3. ORDENING 121

4. CONCLUSIES 123

DEEL V HANDHAVINGSLANDSCHAP 125

1. TUCHTRECHTELIJKE HANDHAVING 131

1.1. Kader 131
1.1.1. Begripsomschrijving 131
1.1.2. Gezaghebbende bronnen 136
1.2. Tuchtrechtelijke inbreuken 139
1.3. Tuchtmaatregelen 142
1.4. Tuchtrechtelijke handhavingsactoren 144
1.5. Tuchtrechtelijke handhavingsfases 150
1.5.1. Rechtsingang 150
1.5.2. Precontentieuze fase 151
1.5.3. Contentieuze fase 153
A. Behandeling door de Raad 153
B. Behandeling door de Raad van beroep 157
C. Behandeling door het Hof van Cassatie 157
1.6. Juridisch behoorlijke tuchtrechtelijke handhaving: evaluatie 160
1.6.1. Wet- en regelgeving 160
1.6.2. Communicatie 181
1.6.3. Controle 194
1.6.4. Opsporing 195
1.6.5. Afdoening 210
1.7. Schematisch toetsingsoverzicht 232
1.8. Conclusies 234

2. SOCIAALRECHTELIJKE HANDHAVING 239

2.1. Kader 239
2.1.1. Begripsomschrijving 239
2.1.2. Gezaghebbende bronnen 241
2.2. Sociaalrechtelijke inbreuken 243
2.3. Sociaalrechtelijke maatregelen 245
2.4. Sociaalrechtelijke handhavingsactoren 247
2.4.1. Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering 247
2.4.2. Dienst voor geneeskundige evaluatie en controle 251
2.4.3. Geneesheren-inspecteurs 256
2.5. Sociaalrechtelijke handhavingsfases 269
2.5.1. Oorsprong 270
2.5.2. Precontentieuze fase 271
A. Onderzoek inzake realiteit/conformiteit 271
B. Onderzoek inzake overconsumptie/overdreven voorschrijfgedrag 273
2.5.3. Quasi-contentieuze fase 275
A. Behandeling door het Comité 276
B. Behandeling door de Leidend ambtenaar 276
2.5.4. Contentieuze fase 277
A. Behandeling door de Kamer van eerste aanleg 277
B. Behandeling door de Kamer van beroep 278
C. Behandeling door de Raad van State 278
2.6. Juridisch behoorlijke sociaalrechtelijke handhaving: evaluatie 280
2.6.1. Wet- en regelgeving 280
2.6.2. Communicatie 299
2.6.3. Controle 311
2.6.4. Opsporing 321
2.6.5. Afdoening 341

2.7. Schematisch toetsingsoverzicht 370
2.8. Conclusies 372

3. NABURIGE HANDHAVING 377

3.1. Kader 377
3.2. Gemeen strafrecht 379
3.2.1. Meervoudige afdoening 379
3.2.2. Gezag van strafrechtelijk gewijsde 380
3.2.3. Non bis in idem 383
3.3. Sociaal strafrecht 393
3.3.1. Sociaal strafwetboek 393
3.3.2. Sociaal strafwetboek en medische beroepsuitoefening 396
3.4. Conclusies 400

DEEL VI HANDHAVINGSREFLECTIE 403

1. ALGEMENE CONCLUSIES 407
2. ALGEMENE AANBEVELINGEN 415

BIBLIOGRAFIE 419
Publication status: published
KU Leuven publication type: TH
Appears in Collections:Institute for Social Law
Research Unit Labour and Social Security Law - miscellaneous

Files in This Item:
File Status SizeFormat
Doctoraat finaal.pdf Published 3028KbAdobe PDFView/Open

These files are only available to some KU Leuven staff members

 


All items in Lirias are protected by copyright, with all rights reserved.